Somali Speaker

Barnaamijka Socdaalka Aduunka | Qeybta 5aad
"Norwey iyo Soomaalida Degen"

W/Diyaarisay:- Ifraax Yusuf Ahmed
Somalispeaker Bergen, Norway

• Halkaan Ka Eeg Barnaamijka Socdaalka Qeybtii Kowaad | Labaad | Sadexaad | 4aad Ifraax Yusuf

FAAFIN - Somalispeaker Editorial Board, Nairobi , Kenya

"Rock around the chrismas tree, and happy holiday!"
Waxaa mardhaw laga soo baxay xiligii kirismaska/ciidaha dadka aaminsan diinta masiixiga. Waxaana iskuulkaadka Norwey iyo iskuulka kasta ee ku yaala dal bulsha weeynta degen yihiin misiixiyiin looga hadlaayay ciidaas iyo sida ugu wanaagsan oo loo wada qaabili lahaa. Ardayda iyo macalimiiinta maalinkaas isku diyaarinayay waxaa si shil oo kale ah kaga mid noqday caruurta soomaaliyeed ee aada xanaada caruurta, dugsiyada dhexe iyo hoose iyo macalimiintooda soomaalida ah.

Heesta ciwaanka kore ku qoran, waxeey aheeyd hees aad ka maqli kartid cunug walba ee aada iskuulka, ha ahaado islaam, masiixi amaba diin kale ha heeystee. Waxaana ka mid noqday dadka shilka ku dhacay, oo heestaas ka dhageysatay weliba anoo salaad ku jira cunug yar oo aan tobanka sano buuxinin afkiisa. Markii aan salaadii ka baxay oo aan wareeystay cunugii, waxaa ii cadaatay inuu heesta iska xifdiyay, maadaama galaaskiisa laga rabo in xaflada lagu soo dhaweeynaa, laguna xiraa iskuulka xiliga kiriska ay u qaadaan wiilidiinta iyo ardayda kale ee la dhigta iskuulka.
Waxaa ah suaal mudan in jawaab loo helo: Maxaa qasbay in cunuga soomaaliga ah la baro heesaha ciidaha kirismaska, asoonan xataa aqoonin diintiisa iyo waxa ay ku waajib yeeleeyso, heesta calankiisa, iyo dalka uu ka soo jeedo cirifka oo dunida kaga yaalo iwm? Waa suaal waqtigu noogu wada jawaabi doono soomaaliyeey. Waalidiinta soomaaliyeed ee ku nool Galbeedka kuwa badan oo ka mid ah waxeey korinaayaan ilma wata magca soomaaliga ah, qalbiga iyo maskaxdana ka ah reer Galbeedka aan biyo la marinin ( micnaha u fekero sida reer Galbeedka,) isla markaasna aan dalkeena, diinteena iyo dadkeena waxba u tari doonin in ay lugooyo, dhaqan xumo, diimo islaaameed iyo siyaasad wareersan oo aan habooneen, baahina loo qabin u keenaan maahane.

Dadka sida fiican u yaqaaan luuqada Norwiijka ama heeysta aqoonsiga ah in ay yihiin turjubaan( Soomaali iyo Norwiij) weey u fududahay in ay helaan shaqada turjubaanimada, oo aad ayaa loogu baahanyahay. Maxaayeelay soomaalida badankooda xooga ma saaran markay yimaadaan dal cusub in ay bartaan luuqada dalka ay yimideen. Khaas ahaan dumarka ah hooyooyinka ah ee leh caruurta uma fududa in ay bartaan luuqada dalalkaas, waxaana dhacda inay ilmahooda iyo ayaga is fahmi waayaan oo turjubaan loo doono. Ileen laba luuqadood oo aan isku dhaweeyn ayeey ku kala hadlaayaane.
Maxaayeelay inta curuurtu joogaan iskuulka iyo inta ay la joogaan dadka ku hadlaa luuqada af-somaaliga waxaa badan inta ay la joogaan dadka ku hadlaa luuqada norwiijka iyo iskuulka! Waxaa jiro macalimiin norwiij iyo soomaali iskugu jira oo loo diro guryaha ay ku noolyihiin ilmaha soomaalida ah oo waalidkooda aysan aqoonin luuqada norwiijka kadib markii la ogaaday in dhamaan caruurta ajnabiga ah ay ka hooseeyaan dhinaca waxbarashada kuwa noorwiijka.
Waxaana macalimiintaas loogu tala galay, oo ay dowlada Norwey ugu deeqdaa ardayda iyo waalidiinta aan sida fiican u aqoonin luuqada, kana adkeen casharadooda iyo itixaamaadka iskuulka si ay macalintiis ugu caawiyaan ilmaha casharada iskuulka. Balsa nasiib darro macalimiintiisa diridooda waxaa ka danbeeysa siyaasad aad u xeeldheer oo aan halkaan lagu faahfaahi karin. Si fudud hadii aan kuugu sheego shaqada macalimiintaas, waa Jaajuusnimo ee maahan in ay ilmo cashar ka caawiyaan ama wax uun u faaiideeyaan familka loo diray. Waana aqliga iyo gacanta ka danbeysa in caruurta yar ee soomaaliyeed weliba kuwooda ay da'adeedu u dhaxeeyso 10-16 jirka ay gacanta u galaan dadka isku sheega in ay ilaaliyaan xuquuqda caruurta oo ah hey'ad gaar ah uu dowlada Norwey u shaqa gelisay si ay u ilaaliyaan caruurta yaryar oo aan weli qaangaarin, kana badbaadiyaan jirdilka, dhaqan xumada iyo waliba bahdilka maskaxeed ee lagu haayo caruurta yaryarka ah, laguna yiraahdo luuqada Norwiijka (Barnevern).

Dowlada Norway oo raaceysa sharciyadii ay Qaramada midoobay wada saxiixdeen ayaa isku dayda in ay ilaalisa xaquuqda caruurta yaryar oo aan ayagu u doodi karin xaquuqdooda. Markii aad fiirisid fekrada ay ku dhisantahay hey'adaas waa mid aad u qurxoon, oo waa wax loo baahanyahay in xuquuqda caruurta loo doodo, lagana hortago waxkasta oo ilmaha yar jirkiisa iyo maskaxdiisa dhaawac haba yaraadii gaarsiin karo. Maxaayeelay waxaa jira oo carada ka batay dad ilma dhalay oo waalideen isku sheegaa isla markaasna aan aqoon, miir iyo awood kaamil ah aan u laheyn sida loo korin lahaa ilmo jirkooda, aqlaaqdooda, diintooda, dhaqankooda iyo maskaxdooduba wada dhisantahay oo lagu barbarshay wanaag iyo kalgalceel, si uu bulshadiisa iyo naftiisane birito wax u taro oo anfaca.
Waalideenta caawinta hey'adaan u baahan oo ay ilmaha xuquudooda kala wareegaan badankooda waa kuwa isticmaala muqaaraadka, iyo daroogooyinka kala duwan. Sidoo kale nasiib darro waalideen badan oo aan wax cududaar ah loo heeynin ayaa koriya ilma dilaa noqda aaqirka, oo qariba bulshada sharciyadeeda iyo diinteeda, kuwaas oo kala dabcan waa muteysteen in lagala wareego ilmahooda iyo xuquuqda ay u leeyihiin in ay koriyaan ilmahaas sida waalid. Ileen ilmaho sikasta oo waalidku u xumaado waxuu xaq u leeyahay nolol wanaagsan iyo meel nabad gelyo ah inuu ku noolaado, kuna koro. Balsa waa suaal dadka somaalida ah ama hooyooyinka oo ah dadka maantay kaligood koriya caruurta aan weeydiinaa madaama aysan isticmaalin muqaadaraadka ee maxaa sababay in ilmaha somaalida ah ay la wareegaan hey'adaha badbaadiya oo ilaaliya xuquuqda caruurta?
Dadka somaalida ah markay yimaadeen waddankaan oo ah meel aan ilmaha lagu dilin karin, lagu canaan karin uun wax sheeg lagu leeyahay weey wareereen.
Maxayeelay dhaqan xumadii iyo bahdilkii ay ilmahooda ku heeyn jireen ayeey rabaan in ay meeshoodii ka sii wataan, taasna waddan Norway oo kale ah oo xataa kan deriskaaga ah ku jaajuusaa haduu maqlo cunugaaga oo ooynaa booliiska wacaa laguma sameeyn karo. Waxaad maqlee hooyo somaali ah oo ilmaheeda yaryar guriga kor kaga xirto, markay suuqa aadeyso, ileen ayaga dhan ma wadi kartee! Aaway ilmaha aabahooda? Maxaa ilmaha iyo hooyo isku soo reebay kaligood? Hooyadaas ilmaha guriga kor kaga xirtay waxaa arkay markay kaligeed sii baxeysay qof deriskeeda ah kana warheysay in ay caruur leedahay, kadibna markay ogaatay in ay baxday wacday boliiska iyo hey'adii qaabilsaneed shaqadaas oo hooyadii ilmaheedii oo la qaatay ayeey timid, dacwo iyo dood kasta oo ay u gashay in ay duruuf ku kaliftayna waa loo diiday ilmaheedii. Ileen sharci u baneeynaa ma jiro in caruur sidaas u yaryar loogu tago guriga kaligood.
Hooyadaan ma ayadaa qaldan? masa Hey'adaan? Yaasa sabab u ah qaraxa ka dhacay meeshaan? ma hooyada, ma heey'ada aan aqooni duruufta masa aabaha aan masuulka aheeyn oo dantiisa ka raacday reerkiisa, asoo hilmaamay waajibaadkiisa?

Fiiro Gaar Ah
EE Aqriste la soco qaybta afaraad oo aan ku soo qaadan doono sababaha aan soo sheegay qarkooda qasaarada ay keeneen, iyo mustaqbalka mugdiga ah oo ay gelsheen midnimada iyo isku kalsoonaanta lamaanaha is qaba, iyo waliba qaxarka iyo qaracanka ay arintaas gaarsiisay caruurta guryahaas ku nool.
Aqristaha sharafta badanow waxaan si naxariis leh kaaga codsanaa in aad i soo dirtid wixii qalad ah oo aad ku aragtid qoraalkaygaan. Sidoo kale hadii aad ka qabtid dood ama aad rabtid in aad wax saaid ah ka ogaatid arimaha iyo xaalada u khaaska ah soomaalida reer Norwey igala soo xariir imailadaan: samsam_1989@hotmail.com.
NB: Qoraalkaan xaquuqdiisa waxaa leh qoraaga ku saxiixan amar la'aana mala'awaal waa ka mamnuuc ilaa ogolaasho laga helo qoraaga sheekada iska leh.

• Shacabka Somalida Oo Soo Dhaweeyay Furitaanka Somalispeaker | Editorial & Adminstration Board